Sembelit dalam Kalangan Kanak-kanak: Punca, Tanda dan Cara Semula Jadi untuk Melegakannya
Ringkasan Utama
• Sembelit dalam kalangan kanak-kanak bukan hanya dinilai berdasarkan kekerapan membuang air besar. Tekstur najis serta kesukaran atau ketidakselesaan ketika membuang air besar juga perlu diberi perhatian.
• Antara punca biasa sembelit ialah pengambilan serat dan cecair yang tidak mencukupi, peralihan kepada makanan pejal, perubahan rutin, atau tabiat menahan najis selepas mengalami pengalaman membuang air besar yang menyakitkan.
• Buah-buahan tertentu seperti pir, prun, pic, plum dan betik, serta sayur-sayuran, bijirin penuh, kekacang dan makanan yang mengandungi probiotik boleh membantu menyokong pergerakan usus yang lebih baik.
• Pencernaan yang sihat bukan hanya bergantung pada pemakanan. Aktiviti fizikal dan rutin ke tandas yang konsisten serta bebas tekanan juga penting dalam membantu membentuk tabiat membuang air besar yang sihat.
• Jangan abaikan sembelit yang berpanjangan. Dapatkan nasihat doktor sekiranya sembelit masih berterusan walaupun perubahan pemakanan telah dilakukan, atau jika disertai tanda amaran seperti sakit perut, muntah, darah dalam najis atau demam.
Apakah Sembelit dalam Kalangan Kanak-kanak?
Sembelit merupakan masalah pencernaan yang biasa berlaku dalam kalangan kanak-kanak. Ia berlaku apabila najis menjadi keras dan kering sehingga sukar atau menyakitkan untuk dikeluarkan. Sesetengah kanak-kanak mungkin jarang membuang air besar, manakala ada juga yang membuang air besar setiap hari tetapi masih mengalami sembelit kerana najisnya keras.¹˒²
Oleh itu, sembelit biasanya dikenal pasti berdasarkan tekstur najis, tahap ketidakselesaan dan corak pembuangan air besar, bukan berdasarkan kekerapan semata-mata.
Kebanyakan kes sembelit dalam kalangan kanak-kanak boleh bertambah baik dengan beberapa perubahan mudah dalam pemakanan dan gaya hidup.²˒³
Tanda-tanda Biasa Sembelit
Si manja mungkin mengalami sembelit sekiranya terdapat tanda-tanda berikut:
• Najis keras, kering atau berbentuk ketulan kecil
• Sukar membuang air besar
• Perlu meneran ketika membuang air besar
• Perut kembung
• Kurang selera makan
• Mudah meragam atau tidak selesa
• Mengadu sakit atau tidak selesa pada bahagian perut
• Terdapat sedikit kesan darah akibat najis yang terlalu keras
• Menahan najis, contohnya menyilangkan kaki atau bersembunyi apabila terasa hendak membuang air besar¹˒³
Ada kalanya kanak-kanak kecil akan meneran, mengeluarkan bunyi atau muka menjadi kemerah-merahan ketika membuang air besar. **Jika najis masih lembut dan si manja kelihatan selesa, keadaan ini biasanya normal dan tidak semestinya menandakan sembelit.**¹
Mengapa Sembelit Boleh Berlaku?
1. Baru Memulakan Makanan Pejal
Apabila si manja mula mengambil makanan pejal, sistem pencernaannya memerlukan masa untuk menyesuaikan diri dengan perubahan tekstur makanan, nutrien dan pengambilan serat.
Dalam tempoh peralihan ini, pergerakan usus mungkin menjadi lebih perlahan buat sementara waktu dan najis juga boleh menjadi lebih keras.²
2. Pengambilan Serat Tidak Mencukupi
Pemakanan yang kurang buah-buahan, sayur-sayuran, kekacang dan bijirin penuh boleh menyebabkan najis menjadi lebih keras.
Serat membantu mengekalkan air dalam najis, menjadikannya lebih lembut dan lebih mudah untuk dikeluarkan.²˒³
3. Pengambilan Cecair Tidak Mencukupi
Apabila tubuh tidak mendapat cecair yang mencukupi, najis boleh menjadi lebih kering dan sukar untuk dikeluarkan.
Pengambilan cecair yang mencukupi amat penting, terutamanya apabila jumlah serat dalam pemakanan si manja ditingkatkan.²
4. Perubahan Rutin Harian
Perjalanan, jatuh sakit, perubahan waktu makan, mula dihantar ke pusat jagaan atau situasi yang menyebabkan tekanan boleh mempengaruhi corak pembuangan air besar buat sementara waktu.¹
5. Tabiat Menahan Najis
Sesetengah kanak-kanak mungkin mula menahan najis selepas mengalami pengalaman membuang air besar yang menyakitkan.
Apabila najis ditahan terlalu lama, ia berada lebih lama di dalam usus dan boleh menjadi semakin keras. Ini boleh menyebabkan sembelit bertambah teruk dari semasa ke semasa.³˒⁴
Antara tanda si manja mungkin sedang menahan najis ialah:
• Menyilangkan kaki
• Berdiri dalam keadaan kaku
• Bersembunyi apabila terasa hendak membuang air besar
• Enggan menggunakan tandas
Tip Pemakanan Berasaskan Bukti untuk Membantu Melegakan Sembelit
Lebihkan Buah-buahan “P”
Buah-buahan yang bermula dengan huruf “P” sering disarankan kerana secara semula jadi mengandungi serat dan sorbitol. Sorbitol ialah sejenis karbohidrat semula jadi yang boleh membantu melembutkan najis dan menyokong pergerakan usus.²˒⁵
Antara pilihan yang boleh diberikan ialah:
• Pir (pear)
• Prun (prune)
• Pic (peach)
• Plum
• Betik (papaya)
Buah-buahan ini boleh diberikan:
• Secara segar
• Dilenyek
• Dikisar menjadi smoothie
• Dicampurkan ke dalam bubur atau yogurt
Prun khususnya sering dikaitkan dengan pembuangan air besar yang lebih teratur kerana kandungan serat dan sorbitolnya.²
Tambahkan Sayur-sayuran
Sayur-sayuran membekalkan serat, air dan pelbagai nutrien penting yang membantu menyokong sistem pencernaan yang sihat.
Antara pilihan yang sesuai termasuk:
• Labu
• Ubi keledek
• Brokoli
• Bayam
• Lobak merah
• Kacang pis
• Bendi
Cuba tambahkan sayur-sayuran ke dalam:
• Bubur
• Sup
• Pasta
• Nasi goreng
• Telur dadar
Sayur-sayuran yang telah dimasak biasanya lebih mudah diterima dan dihadam oleh kanak-kanak yang lebih kecil.
Pilih Bijirin Penuh
Bijirin penuh mengandungi lebih banyak serat berbanding bijirin yang telah diproses dan boleh membantu memperbaiki tekstur najis.
Antara pilihan yang baik ialah:
• Oat
• Roti gandum penuh
• Beras perang
• Bijirin penuh
• Barli
Tingkatkan pengambilan serat secara beransur-ansur untuk membantu mengurangkan risiko kembung atau ketidakselesaan akibat angin.²
Sertakan Kekacang dalam Pemakanan
Kacang, lentil dan kacang kuda (chickpea) merupakan sumber serat yang baik. Ia membantu menambah isipadu najis dan menyokong pergerakan usus yang lebih teratur.
Kekacang boleh ditambahkan ke dalam:
• Sup
• Bubur
• Sos pasta
• Hidangan lenyek
Pastikan Pengambilan Cecair Mencukupi
Air membantu mengekalkan najis supaya lebih lembut dan mudah dikeluarkan. Pengambilan cecair yang tidak mencukupi boleh memburukkan sembelit, terutamanya apabila pengambilan serat ditingkatkan.²
Beberapa tip yang boleh diamalkan:
• Berikan air secara berkala selepas si manja mula mengambil makanan pelengkap
• Galakkan si manja minum dalam kuantiti yang sedikit tetapi kerap sepanjang hari
• Tingkatkan pengambilan cecair ketika cuaca panas atau selepas aktiviti fizikal
• Utamakan air dan minuman tanpa gula tambahan berbanding minuman manis
Sup jernih dan buah-buahan yang tinggi kandungan air juga boleh membantu menyokong penghidratan.
Pertimbangkan Makanan yang Mengandungi Probiotik
Sesetengah kajian menunjukkan bahawa probiotik tertentu mungkin membantu menyokong keseimbangan mikrobiota usus dan keselesaan pencernaan kanak-kanak. Walau bagaimanapun, bukti berkaitan keberkesanannya terhadap sembelit masih belum konsisten.³˒⁴
Antara makanan yang mengandungi probiotik ialah:
• Yogurt dengan kultur hidup
• Produk susu yang ditapai
Makanan yang mengandungi probiotik boleh menjadi sebahagian daripada pemakanan seimbang, tetapi tidak seharusnya menggantikan diet yang seimbang dan kaya dengan serat.
Galakkan Si Manja Kekal Aktif
Aktiviti fizikal membantu merangsang pergerakan usus dan menyokong sistem pencernaan yang sihat.²
Galakkan aktiviti yang sesuai dengan usia seperti:
• Tummy time
• Merangkak
• Berjalan
• Bermain di luar
• Berlari
• Permainan yang melibatkan pergerakan aktif
Mengurangkan masa skrin yang berlebihan juga boleh membantu menggalakkan si manja untuk lebih aktif secara fizikal.
Bina Tabiat ke Tandas yang Sihat
Bagi kanak-kanak yang sudah mula belajar menggunakan tandas:
• Galakkan mereka duduk di tandas selepas makan, terutamanya selepas sarapan
• Berikan masa yang mencukupi dan elakkan daripada tergesa-gesa
• Wujudkan pengalaman ke tandas yang positif dan bebas tekanan
• Berikan pujian atas usaha mereka, bukan hanya apabila berjaya membuang air besar
• Gunakan bangku kaki kecil jika perlu untuk membantu mendapatkan posisi yang lebih selesa
Membina rutin ke tandas yang konsisten boleh membantu membentuk tabiat membuang air besar yang lebih sihat dari semasa ke semasa.³
Makanan yang Mungkin Menyumbang kepada Najis Keras
Cuba hadkan pengambilan berlebihan makanan seperti:
• Snek yang diproses
• Makanan segera
• Kek dan pastri
• Minuman manis
• Bijirin yang telah diproses tinggi
• Snek rendah serat secara berlebihan
Namun begitu, pemakanan yang seimbang secara keseluruhan adalah lebih penting daripada mengelakkan sesuatu jenis makanan sepenuhnya.
Contoh Pelan Pemakanan Sehari untuk Membantu Melegakan Sembelit
Sarapan
• Oat bersama hirisan buah pir
• Air
Snek Pagi
• Buah kiwi
Makan Tengah Hari
• Beras perang
• Ikan atau ayam
• Brokoli dan lobak merah yang dikukus
Snek Petang
• Prun atau betik
• Yogurt bersama buah-buahan
Makan Malam
• Sup sayur
• Roti gandum penuh
Sebelum Tidur
• Air
Bilakah Ibu Bapa Perlu Mendapatkan Nasihat Doktor?
Dapatkan nasihat daripada profesional kesihatan sekiranya si manja mengalami:
• Sembelit yang berterusan walaupun perubahan pemakanan telah dilakukan
• Sakit perut yang teruk
• Darah dalam najis yang berlaku berulang kali
• Pertumbuhan atau peningkatan berat badan yang kurang memuaskan
• Muntah
• Perut kembung yang ketara
• Demam
• Enggan makan
• Sembelit yang bermula sejak usia yang sangat awal¹˒³˒⁵
Pemeriksaan perubatan adalah penting sekiranya simptom berterusan atau menjadi serius bagi memastikan tiada masalah kesihatan lain yang mendasarinya.
Perkara Penting untuk Diingati
Kebanyakan kes sembelit dalam kalangan kanak-kanak boleh bertambah baik melalui perubahan mudah dalam pemakanan dan gaya hidup.
Pengambilan buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, kekacang dan cecair yang mencukupi, serta aktiviti fizikal secara berkala boleh membantu menyokong sistem pencernaan dan pergerakan usus yang lebih selesa.
Membina tabiat ke tandas yang positif sejak awal juga boleh membantu mengelakkan masalah sembelit daripada berlarutan dalam jangka masa panjang.¹˒²˒³
Soalan Lazim Mengenai Sembelit dalam Kalangan Kanak-kanak
1. Bagaimanakah saya tahu jika anak saya mengalami sembelit?
Perhatikan tanda seperti najis yang keras, kering atau berbentuk ketulan kecil, sukar membuang air besar, meneran, perut tidak selesa atau kembung, kurang selera makan serta tingkah laku menahan najis seperti menyilangkan kaki atau bersembunyi.
2. Adakah normal jika anak meneran ketika membuang air besar?
Kadangkala, ya. Kanak-kanak kecil mungkin meneran, mengeluarkan bunyi atau muka menjadi kemerah-merahan ketika membuang air besar.
Jika najis masih lembut dan anak kelihatan selesa, keadaan ini biasanya normal dan tidak semestinya bermaksud mereka mengalami sembelit.
3. Bolehkah anak mengalami sembelit walaupun membuang air besar setiap hari?
Ya. Sembelit bukan ditentukan berdasarkan kekerapan membuang air besar semata-mata.
Walaupun anak membuang air besar setiap hari, mereka masih boleh mengalami sembelit sekiranya najis keras, kering, menyakitkan atau sukar untuk dikeluarkan.
4. Buah apakah yang boleh membantu masalah sembelit?
Antara buah yang disarankan dalam artikel ini ialah pir, prun, pic, plum dan betik. Buah-buahan ini membekalkan serat, manakala sesetengahnya turut mengandungi sorbitol yang boleh membantu menjadikan najis lebih lembut.
5. Adakah minum lebih banyak air boleh membantu masalah sembelit?
Pengambilan cecair yang mencukupi membantu mengekalkan najis supaya lebih lembut dan mudah dikeluarkan. Ini amat penting apabila pengambilan serat dalam diet anak ditingkatkan.
6. Sayur apakah yang sesuai untuk kanak-kanak yang mengalami sembelit?
Antara pilihan yang baik ialah labu, ubi keledek, brokoli, bayam, lobak merah, kacang pis dan bendi.
7. Adakah bijirin penuh boleh membantu?
Ya. Oat, roti gandum penuh, beras perang, bijirin penuh dan barli mengandungi lebih banyak serat berbanding bijirin yang telah diproses dan boleh membantu memperbaiki tekstur najis.
8. Mengapakah anak kecil suka menahan najis?
Sesetengah kanak-kanak mula menahan najis selepas mengalami pengalaman membuang air besar yang menyakitkan.
Mereka mungkin menyilangkan kaki, berdiri kaku, bersembunyi atau enggan menggunakan tandas. Apabila najis terus ditahan, ia boleh menjadi semakin keras dan menyebabkan kitaran sakit → menahan najis → najis menjadi lebih keras → semakin sakit untuk membuang air besar.
9. Bolehkah probiotik membantu masalah sembelit?
Sesetengah kajian menunjukkan bahawa probiotik tertentu mungkin membantu menyokong kesihatan usus dan keselesaan pencernaan. Namun, bukti berkaitan keberkesanannya terhadap sembelit masih bercampur.
Makanan yang mengandungi probiotik seperti yogurt dengan kultur hidup boleh melengkapi pemakanan yang seimbang, tetapi tidak seharusnya menggantikan diet yang kaya dengan serat.
10. Bilakah saya perlu membawa anak berjumpa doktor?
Dapatkan nasihat doktor sekiranya sembelit masih berterusan walaupun perubahan pemakanan telah dilakukan, atau jika anak mengalami sakit perut yang teruk, darah dalam najis secara berulang, muntah, kembung yang ketara, demam, pertumbuhan atau peningkatan berat badan yang kurang memuaskan, atau enggan makan.
Rujukan
- American Academy of Pediatrics. Constipation in Children. HealthyChildren.org.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Eating, Diet & Nutrition for Constipation in Children.
- North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (NASPGHAN).
- European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition (ESPGHAN).
- Johns Hopkins Medicine. Constipation in Children.
